بررسی راهکارهای ترغیب به مطالعه در کودکان و نوجوانان

 

 # بررسی راهکارهای ترغیب به مطالعه در کودکان و نوجوانان

 
یکی از شاخص‌های توسعه یافتگی جوامع، نرخ سرانه دستیابی به منابع اطلاعاتی و مطالعاتی افراد ان جامعه است. به گونه‌ای که جهان امروزی را جهان اطلاعات می‌خوانند و از آن به جامعه شبکه ای نیز یاد می‌کنند. جامعه شبکه‌ای موجب از میان رفتن فاصله‌های مکانی و زمانی شده است. 
ویژگی بارز جامعه‌ی شبکه‌ای، استفاده از اطلاعات و دستیابی به آن‌هاست. جست و جو ،‌مطالعه و پژوهش در جامعه‌ی شبکه‌ای به شیوه‌های مختلف (مکتوب، شفاهی دیداری- شنیداری)و به صورت ترکیبی انجام می‌گیرد. 
در قرن حاضر، با وجود گسترش رسانه‌های جمعی و بهره‌گیری از رایانه و اینترنت، مطالعه و کتابخوانی هنوز اهمیت خود را نه تنها حفظ کرده است، بلکه شاهد افزایش شمارگان کتاب‌های چاپ شده، افزایش متقاضیان عضویت در کتابخانه‌ها و پر رونق شدن بازار کتاب فروشان در سطح جهان هستیم. 
علل این امر را باید در افزایش تعداد داوطلبان ورود به دانشگاه‌ها، علاقه‌مندی عموم مردم به کسب دانش و مهارت‌ها، درک تاثیر مطالعه در زندگی اجتماعی و نقش آن در گسترش روح خلاقیت، ‌نوآوری ابتکارات جست‌ و جو کرد. خلاصه این که مطالعه، موجب رشد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی افراد می‌شود. 
امروزه کتابخوانی به عنوان یکی از منابع مهم دستیابی به اطلاعات فقط عملی فردی نیست که به سبب علاقه و سلیقه شخصی یا اشخاص بتواند استمرار یابد، بلکه ضرورت‌های اجتماعی، موقعیت تاریخی و فرهنگی جامعه، نیازهای نظام اجتماعی، علایق و انگیزه‌های فردی، امکانات و توانایی‌های نظام و در اختیار بودن کتاب، ‌عوامل تعیین کننده‌ای در کتابخوانی به شمار می‌روند. ترویج فرهنگ مطالعه، فقط راهی برای تامین اوقات فراغت نیست و چنین مقوله‌ی مهمی را در بحث «سرگرمی‌ها» نباید مورد مطالعه قرار داد، بلکه این امر باید پایه و بنیان استوار هر برنامه‌ریزی اصولی، اجتماعی و توسعه ملی قلمداد شود. 
در جوامع سنتی و توسعه نیافته، به دلیل حاکمیت فرهنگ گفتاری بر نوشتاری، نرخ کتابخوانی پایین بوده است. در جوامع جدید، فرهنگ نوشتاری به دلیل امتیازات فراوانش، بر فرهنگ گفتاری برتری یافته است. فرهنگ گفتاری، از تعریف واقعیات و اعمال‌نظر انتقال دهندگان پیام مصون، نبوده است. 
در ضمن، در طول زمان امکان ثبت و ضبط موضوعات وجود نداشته است. در حالی که با توسعه فرهنگ کتابت و خواندن، این محدودیت از بین رفته و همه چیز به صورت ثبت شده قابل رجوع است. بنابراین، حرکت از فرهنگ گفتاری به فرهنگ نوشتاری، یکی از دستاوردهای کتاب و اختراع خط نوشتار بوده است. 
کتاب دریچه‌ای است به سوی جهان شگفت‌انگیز علم و معرفت و مطالعه راهی است بسیار ساده و عملی برای پرورش استعدادهای خداداد انسان و آموزش علوم و فنون که او را در مسیر رشد و تکامل راهنمایی کند. اگر بتوان مطالعه را در انسان به صورت «عادت» خود را نسبت به جهان هستی رشد و تعالی بخشد. باید توجه داشت که تبدیل این علاقه به عادت‌، باید از دوران طفولیت انسان شروع شود. یکی از عوامل برانگیزاننده در امر مطالعه، حس کنجکاوی است. 
اگر مطالعه برای انسان به صورت وظیفه جلوه‌گر شود، رغبت به مطالعه هم کم‌تر می‌شود. در حالی که با برانگیختن حس کنجکاوی، چه بسا شخص با حوصله‌ی فراوان آن را پی‌گیری کند و به ان اهمیت دهد. 
عوامل مختلفی در امر کتاب و کتابخوانی و توسعه فرهنگ و مطالعه، در میان کودکان و نوجوانان ما دخیل هستند. برای این که بتوان راهکارهای عملی توسعه کتابخوانی در میان کودکان و نوجونان را شناخت و به کار برد، بایستی عوامل تاثیر گذار بر کتابخوانی و نقش هر کدام در این مقوله را شناخت و روشن نمود. 
کتابخوانی برآیندی از مجموعه عوامل است. این عوامل به طور عمده شامل خانواده فرد، مدرسه و محیط آموزشی است. برای بررسی عوامل ذکر شده، لازم است در زمان کوکی به نقش خانواده دقت کنیم. محیط خانوادگی، اولین محیط تربیتی است و ارتباط اعضای خانواده با مقوله فرهنگ و کتاب، نقش به سزایی در نوع برخورد فرد با کتاب بازی می‌کند. جامعه‌شناسان آموزش و پرورش، معتقدند تربیتی که فرد در خانواده می‌پذیرد، از نوع تربیت غیر رسمی است که تاثیر شگرفی بر تربیت رسمی وی خواهد گذاشت. آن چه کودک در دوران قبل از مدرسه در خانواده می‌آموزد، به گونه‌ای بر روح و روان وی نقش می‌بندد که تا آخر عمر باقی خواهد ماند و نحوه برخورد و ی را با مسائل گوناگون اجتماعی و آموزشی تحت تاثیر قرار خواهد داد. اولین آشنایی کودک با کتاب، در خانواده محیط خانواده انجام می‌گیرد. 
باید توجه داشت که برنامه‌ریزی برای توسعه کتابخوانی باید از خانواده شروع شود. در عامل خانواده، عوامل فرعی زیادی تاثیر گذارند که هر یک به نحوی مقوله مطالعه را تحت تاثیر قرار می‌دهند. این عوامل، شامل سطح سواد والدین، برخورد والدین و سایر اعضای خانواده با کتابخوانی، امکانات فرهنگی خانواده و شغل والدین است. 
عامل دوم، خود فرد است. مطالعات روان‌شناسی نشان می‌دهد که افراد از جهات مختلف باهم متفاوت هستند. این تفاوت‌ها موجب می‌شوند که نوع و میزان مطالعه در کتابخوانی در میان آنان، متفاوت و متنوع شود؛ به ویژه این که جلوه‌ی تفاوت‌ها در دوران بلوغ، بیشتر خود را نشان خواهد داد. در عامل فرد، عوامل فرعی فراوانی قابل بررسی است که هریک به نحوی بر نوع و میزان مطالعه وی تاثیر می‌گذارندن این عوامل چهارگانه‌ عبارتند از: جنسیت، نیازها، علایق و وقت آزاد. سومین عامل تاثیرگذار بر کتابخوانی، محیط آموزشی آنان است. 
در این عامل، عوامل فرعی بسیاری مانند مدیر مدرسه، معلمان، کتابخانه، کتابدار متخصص و فضای عمومی، هم‌چنین برنامه‌های آموزشی مدرسه نقش دارد. به طور کلی شناخت زمینه‌ها و عواملی که فرهنگ مطالعه و خواندن برآیندی از آن‌هاست، کمک می‌کند وضعیت موجود ترسیم شود و راه‌های روشنی پیش روی فرادستان و مسئولان کشور قرار گیرد تا بتوان راه‌کارهای بهبود کتابخوانی در میان کودکان و نوجوانان را به اجرا گذاشت. 
وضعیت کنونی کتابخوانی در ایرانیان 
کتابخوانی از دیرباز یکی از صفات ویژگی‌های اساسی جامعه ایرانی بوده است. ایرانیان از قدیم تا کنون، از علاقه‌مندان به علم، هنر و دفاع از کتاب و کتابخوانی بوده و از این لحاظ زبانزد خاص و عام بوده‌اند. ایرانیان، در ساختن تمدن و فرهنگ بشری از طریق تالیف و اشاعه علوم و دانش، نقش اساسی داشته‌اند. اولین نفرموده خداوند یکتا به فرستاده‌اش، امر به «خواندن» است. کتاب و کتابخوانی در دین ما قداست دارد. 
تحقیقات در ایران امروز، نشان می‌دهد که محیط‌های خانوادگی، اغلب غیر علمی هستند و کتاب در ان‌ها جایگاه واقعی خود را ندارد. خانواده و نوع برخورد اعضای آن با کتاب و مقوله فرهنگ، ارتباط مستقیمی با میزان مطالعه افراد دارد (فخرایی 1375). دانش‌اموزان علاقه چندانی به مطالعه ندارند و مطالعه را کم‌تر به عنوان یکی از مسائل اصلی خود احساس می‌کنند( حری 1351). 
زمینه‌های آموزش و پرورش معمولاً غیر فعال است و به گونه‌ای نیست که دانش‌آموز را به مطالعه تشویق کند. 
جامعه نیز استقبال قابل ملاحظه‌ای از کتابخوانی ندارد و به این مقوله مهم فرهنگی، اهمیت چندانی (تحقیقات در این زمینه، حاکی از ان است که عوامل مختلف اجتماعی مانند رسانه‌های جمعی، کتابخانه‌های عمومی، فرهنگ عمومی جامعه و ... نقش بسیار مهمی در توسعه فرهنگ کتابخوانی در جامعه دارند (حری 1351؛1998buskist) 
هزاره سوم، عصر خرد و دانایی و زمان ما، عصر ارتباطات است. وسایل ارتباطی و تکنولوژی پیشرفته ارتباطات، جهان را چنان کوچک کرده که مک لوهان، جامعه‌شناس معروف، نام دهکده جهانی بر ان نهاده است. انان که در این دنیای پیچیده، از اطلاعات بیشتری برخوردارند و از امکانات و وسایل ارتباطی پیشرفته‌تری بهره می‌گیرند، در انجام وظایف خویش موفق‌ترند. به بیان دیگر، آنان که بیشتر اطلاع دارند و بیشتر می‌دانند تواناترند (1382) 
آموزش عادت به مطالعه، در جریان جامعه‌پذیری کودکان و نوجوانان، می‌تواند تاثیری قطعی روی تحولات جامعه داشته باشد و اصلاحات و نوسازی فرهنگی، ‌اجتماعی و سیاسی را به ارمغان آورد. 
نداشتن استراتژی درست مطالعه در بین دانش‌آموزان، در مطالعه کتب درسی داشته اثر منفی دارد سبب رشد معضل افت تحصیلی می‌گردد و افت تحصیلی باعث از بین رفتن بودجه‌ها و ناکام ماندن برنامه‌های آموزش و پرورش می‌شود. آشنا کردن کودکان و نوجوانان با مطالعه و آموزش کتابخوانی، نیاز واقعی عصر ماست. باید مطالعه و کتابخوانی که ویژگی اساسی و حیاتی انسان متمدن آغاز قرن بیست و یکم است، در ذهن و روح دانش‌آموز دمیده شود تا آنان دریابند که برای زندگی موفقیت آخرین در عالی‌ترین پیام‌های اعتقادی، اخلاقی و فرهنگی علمی را بر عهده دارد. کاهش مطالعه، به جامعه‌پذیر ناقص کودکان و نوجوانان ناشی از عدم مطالعه والدین و فرزندان و نداشتن درک صحیح از مسائل فرهنگی و اجتماعی و... به فاصله نسل‌ها و مشکلات روانی و رفتاری و سرگشتگی نوجوانان می‌انجامد. 
ضرورت ترغیب کودکان و نوجوانان به مطالعه و کتابخوانی، ‌با عوامل زیر ارتباط محسوسی دارد: 
تنوع نیازهای فردی و اجتماعی 
تراکم و تنوع محتوای دروس در شاخه‌ها و رشته‌های مختلف تحصیلی 
توسعه روز افزون دانش و اطلاعات 
ایجاد زمینه‌های مناسب برای اوقات دانش‌آموزان، به منظور جلوگیری از بی‌کاری که عامل مهمی در شکل‌گیری ناهنجاری‌های اجتماعی است. 
تغییر نقش سازمان‌های ـآموزش و پرورش، به عنوان نهادها تامین کننده نیازهای آموزشی و رشد ابعاد وجود آدمی. 
باید در نظر داشت که ما در عصری به سر می‌بریم که از یک سو، گسترش دانش و اطلاعات به صورت انفجاری رخ می‌دهد از سوی دیگر دستیابی به اطلاعات و جریان اطلاعات و ارتباطات،‌ مرزها و محدودیت‌های گذشته را در نور دیده است. 
راههای ایجاد مهارت مطالعه د ر کودکان و نوجوانان 
برخی والدین فکر می‌کنند یادگیری مطالعه، از زمانی آغاز می‌شود ه کودک بتواند الفبا را به خاطر بسپارد و کلمات را تلفظ کند. اما واقعیت این است ه اساس مطالعه، خیلی زودتر از این‌ها شکل میگیرد. مثال وقتی به کودک لباس می‌پوشانید یا با کودک نوپا به خرید می‌رویند و حرف می‌زنید، به نوعی مطالعه و خواندن را پایه‌ریزی می‌کنید. مهم‌ترین مسئله این است که آموزش مطالعه به کودکان، تبدیل به کاری می‌شود که به احساس نزدیکی بیشتر کودکان به والدین (یا شخص مراقبت کننده از ان‌ها9 در زندگی می‌انجامد. در این جا برای خانوادها‌یی که می‌خواهند به کودکان‌شان کمک کنند تا ارتباط بین کلمات و معانی آن‌ها را درک کنند و به مطالعه و کتابخوانی علاقه‌مند شوند، پیشنهادهایی شده است: 
در زمان نوزادی و بچه‌های خیلی کوچک: 
الف) در مواقع مختلف، مثلاً عوض کردن پوشک، حمام کردن، غذا دادن یا بازی کردن می‌توان با او حرف زد و برای ش شعر و ترانه خواند. 
ب9 می‌توان کتاب‌ها و کارت‌های آموزشی عکس‌دار با رنگ‌های روشن را به او نشان داد. یادمان باش که بدر این سن، کودک احتمالاً از نگاه کردن، انداختن و جوییدن کتاب بیشتر از مطالعه لذت می‌برد (بهتر است از کتاب‌های پارچه‌ای یا پلاستیکی) استفاده شود. 
ج) برای افزایش دامنه لغات کودک هنگام تماشای کتاب‌ها، می‌توان از او پرسید: خانه این حیوانات کجاست؟ 
د) می‌توان کلمات روی تابلوها را در اماکن مختلف مثل پارک و باغ‌وحش، در حین پیاد روی یا ماشین‌سواری، به اون نشان داد. 
ه) در زمانی که متوجه می‌شویم بچه به حروف روی اسباب‌بازی‌ها دقت می‌کند، لازم است نام حروف را او گفت. کلمات را بلند و معنی ان را برایش توضیح داد. 
کودکان نوپا: 
الف) کتاب خواندن قبل از خواب، راه خوبی برای دل کندن از بازی حرکتی و جست و خیز و پذیرشت زمان استراحت و خواب است. کودکان نوپا ممکن است از ما بخواهد بارها داستان مورد علاقه شان را بخوانیم.آن‌ها ممکن است کلمات و تصاویر راهبه هم ربط دهند. اگر ما هنگام کتاب خواندن مکث کنیم، خودشان جای خالی کلمات را پر خواهند کرد. 
ب) بگذاریم کودکان همراه با مال لیست خرید بنویسند. ممکن است آن‌ها بخواهند مرتب کردن و شمارش پول‌ها را در دست ما ببینند و انجام سایر کارهای خرید روزانه را تقبل کنند. 
ج) بهتر است برای بچه‌ها، یادداشت و نامه به صورت نقاشی تهیه و روی یخچال چسبانده شود. می‌توان نام‌ها و کلمه‌ها را برایشان هجی کرد تا آرام‌آرام با آنها آشنا شوند. 
کودکان پیش دبستان: 
الف) کودکان باید تشویق شوند تا کلمات نوشته شده روی برچسب کالاها و یا تابلوهای تبلیغاتی و سر در مغازه‌ها را پس خواندن برایشان با صدای بلند تکرار کنند. 
در حدود 4-5 سالگی ، کودکان ممکن است شروع به پرسیدن سوال درباره‌ی نوشته‌های کتاب‌ها بکنند. کتاب‌هایی که دارای عکس‌هایی با زیر‌نویس نا اشیا باشند، کمک می‌کنند تا کودک رابطه‌ی بین کلمات و اشیا را راحت‌تر دریابد. 
دانش‌آموزان ابتدایی: 
الف) والدین باید به مطالعه همراه کودکان هم‌چنان ادامه دهند؛ به ویژه پیش از خواب و حتی اگر کودک خواندن را آموخته است. 
ب) بهتر است طبق برنامه‌ریزی مشخص، به طور منظم آن‌ها را به کتابخانه برد. این کا باعث می‌شود که کتاب، بخشی از برنامه‌ زندگی بشود. میتوانیم به کودکان نشان دهیم که ما نیز برای کسب اطلاعات و لذت بردن، کتاب و مجله می‌خوانیم. 
ج) بهتر است به قصه‌هایی که کودکان می‌نویسند، هم‌چنان که به جوک‌ها و چیستان‌های شان، گوش دهیم و ایشان را ترغیب کنیم که نظریات خود را در مورد موضوعات مختلف بنویسید. 
د) با کلمات بازی کنیم و جمله بسازیم 0kisource.com) مطالعه یا کتابخوانی، یک رفتار فرهنگی است که توسط فرد انجام می‌شود و منظور از این رفتار، آن است که یک دانش‌آموز در طول شبانه‌روز، اوقاتی از وقت آزاد خود را به خواندن کتاب‌های غیر رسی، مجلات، روزنامه‌ها و سایر ابزارهای فرهنگی اختصاص می‌دهد. 
راه‌های نهادینه کردن علاقه به مطالعه در کودک و نوجوان 
ضرورت‌های اجتماعی، موقعیت تاریخی و فرهنگی جامعه، نیازهای نظام اجتماعی، علایق و انگیزه‌های فردی، امکانات و توانایی‌های نظام‌، در اختیار بودن کتاب و .... همگی عوامل تعیین کننده‌ای در کتابخوانی‌اند. مطالعه و کتابخوانی دو بعد دارد. در یک طرف، فرد با تمام ویژگی‌های منحصر به فردش حضور دارد که این ویژگی‌ها، بر میزان مطالعه غیر درسی و کتابخوانی موثر است و از طرف دیگر، عوامل بیرون از فرد مانند خانواده و محیط آموزشی، از عوامل مهم در ترویج فرهنگ مطالعه به شمار می‌رود و محیط‌ آموزشی، هدایت کننده‌ی جریان مطالعه در مسیر مشخص آموزشی است (میرزا محمدی 1380) 
در محیط آموزشی، کتابخانه آموزشگاهی می تواند کمکم شایانی به مطالعه و کتابخوانی کند: 
توسعه عادت به مطالعه و ایجاد لذت در دانش‌آموزان 
در اختیار نهاد فرصت‌هایی برای استفاده از دانش و درک فهم 
حمایت از همه دانش‌آموزان، در یادگیری و مهارت‌های عملی برای ارزیابی و استفاده از اطلاعات 
دستیابی آسان به منابع محلی، ملی و جهانی اطلاعات 
سازمان‌دهی فعالیت‌های که ترغیب فرهنگی و آگاهی اجتماعی و حساسیت درباره کتابخوانی می‌انجامد. 
همکاری با دانش‌آموزان، والدین، معلمان و مدیران برای تحقق اهداف ( papazoyloua 1999) 
اما شگردهای عملی ترویج فرهنگ کتابخوانی در بین دانش‌آموزان، با استفاده از نتایج آموزشگاهی و چندین طرح تحقیقاتی و پایان نامه‌های مرتبط با بررسی عوامل ترغیب به مطالعه در ایران. 
• ارائه دروس «شیوه‌های مطالعه» در سال‌های اول راهنمایی 
• استفاده یک روز در هفته درس انشا یا ادبیات در کتابخانه مدرسه 
• معرفی تعدادی کتاب غیر درسی مرتبط با درس داده شده توسط معلمان در کلاس 
• ارائه کار پژوهشی در کلاس و مدرسه مرتبط با موضوع دروس مختلف 
• اهدای بن کتاب به عناوین مختلف به دانش آموز 
• برگزاری نمایشگاه‌های کتاب، مسابقات کتابخوانی 
• آشنا کردن والدین با فواید مطالعه غیر درسی دانش‌آموز 
• کاهش حجم محتوای کتاب‌های درسی 
• مسئله محور کردن محتوای کتاب‌های درسی 
• به کارگیری کتابدار متخصص در کتابخانه‌های آموزشگاهی 
• عین ساختن محتوای کتابخانه بر مبنای نیاز کودکان و نوجوانان 
• ساختن فضای مناسب مطالعه در مدرسه‌ فخانه و... 
• افزایش ساعات مورد استفاده دانش‌آموز در کتابخانه‌های آموزشگاهی 
• ایجاد کتابخانه‌های شخصی در خانواده 
• تلاش بیشتر رسانه‌های جمعی برای ترغیب به مطالعه با طراحی برنامه‌های آموزشی متعدد و مرتبط 
سخن پایانی 
مطالعه به عنوان یک مهارت اجتماعی، نردبان ترقی و تکامل هر ملت است. بین مطالعه‌ی و رشد افراد در جوامع، رابطه تنگاتنگی وجود دارد. به بیان دیگر، تنها راه پیشرفت هر فرد و جامعه‌ای، ارزش قائل شدن برای کتاب و کتابخوانی است. مطالعه می‌تواند نقش موثری به شکل مستقیم و غیر مستقیم، در کاهش اثر آقات اجتماعی مثل اعتیاد داشته باشد. آموختن و یادگیری مهارت‌های مطالعه، سبب می‌شود تا افراد از مطالعه لذت ببرند، اوقات فراغت خود را پر کنند و گام‌های موثری در مسیر کمال بردارند که پیامدهای آن سلامت در رشد فرد و جامعه خواهد بود. 
مطالعه ثمر بخش از دو عامل متاثر است: یکی علاقه نسبت به مطالب خواندنی و دیگر کاربرد ماهرانه فنون مطالعه که سبب می‌شود تا شخص به مطالعه که سبب می‌شود تا شخص به مطالعه بیشتر بپردازد. مطالعه بیشتر به بهتر شدن فنون کتابخوانی منجر می‌شود. 
کاربرد فنون بهتر مطالعه را آسان‌تر، سریع‌تر و لذت‌بخش‌تر می‌سازد. در نتیجه، علاقه‌ی خواننده نسبت به مطالعه افزایش می‌یابد. پس تا زمانی که فرد تمایل یا علاقه به ایجاد کاری نداشته باشد، نمی‌تواند برانگیخته شود. علاقه به مطالعه و کتابخوانی، دانش ‌آموزان را به نوشتن و تفکر تشویق می‌کند. 
بنابر تجربیات، کتابخانه‌ها نیز عامل عمده ‌ای در تشویق موفقیت آمیز عادت به مطالعه هستند. 
یک کتابخانه‌ی غنی می‌تواند وسیله‌ای باشد که شخص با آن وسیله، قدم به دنیای کتاب بگذارد و از فضای آن بهره‌گیرد. از جمله گام‌های مهم در بهر‌ه‌گیری بیشتر از کتابخانه‌های مدارس، برگزاری کلاس‌های آموزشی روش مطالعه و بررسی عوامل بازدارنده مطالعه است. 
کتابخوانی، انسان را در تعیین سرنوشت خود و جامعه خویش شریک می‌کند. حتی همنوع دوستی و خیرخواهی را بر می‌انگیزد، قوه‌ی ابتکار و خلاقیت، روحیه آزادی خواهی و بزرگ منشی را تقویت می‌کند. کتاب، باید به نیازی از نیازهای دانش‌آموزان پاسخ دهد تا آن‌ها به کتاب روی بیاورند. 
کتبا می‌تواند وسایل تحقیق را به دانش‌آموزان اهدا کند، فرهنگ و هنر را گسترش دهد و سبب ارضای حس کنجکاوی آن‌ها بشود انسان در ذات خود، موجودی کنجکاو است و گسترش کتابخوانی می‌تواند این حس را ارضا کند. نیاز به کتاب، به عنوان خوراک فکری، باید واقعاً درک شود. کتابخوانی باید وارد برنامه‌ زندگی دانش‌آموزان شود و آن‌ها احساس کنند که باید برنامه‌ای برای این امر، در جریان زندگی روزمره خود داشته باشند. 
دانش‌آموز برای شروع مطالعه، باید خود را از جهت روانی آماده کند. خویشتن‌داری، تقویت اراده، اعتماد به نفس و تمرکز حواس، مقدمات ضروری برای مطالعه و یادگیری هستند برای مطالعه باید برنامه‌ریزی و در آن برنامه هدف، زمان و مقدار مطالب آموختنی را مشخص کرد. والدین و سایر اعضای خانواده می‌توانند با برخوردهای مناسب نسبت به موضوع مطالعه، در ترویج کتابخوانی سهم عمده‌ای داشته‌باشند. مثلاً در مواقع مختلف به فرزندان کتاب هدیه دهند و از ایجاد محدودیت‌های خاص، برای مطالعه غیر درسی دانش‌آموزان بپرهیزند. وجود کتابخانه‌های شخصی در خانه نیز بسیار مفید خواهد بود. 
منابع و ماخذ 
حری، عباس: جامعه‌شناسی مطالعه نوجوانان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته کتابداری 1351. 
فخرایی، سیروس: بررسی روش‌های موثر در افزایش میزان مطالعه دانش‌آموزان دوره‌ی متوسطه در شهر تبریز، شورای تحقیقات آموزش و پرورش استان آذربایجان شرقی 1375. 
میرزامحمدی، محمد حسین: فرهنگ مطالعه، سخنرانی ارائه شده در برنامه‌ی درگذر لحظه‌ها، شبکه سوم سیمای جمهوری اسلامی ایران، خرداد 1379. 
بررسی راهکارهای علمی ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی غیر درسی در میان دانش‌اموزان نظام جدید، آموزش و پرورش متوسط شهر تهران 1380 
نوری، حسن: راه‌های جذب دانش‌آموزان دوره متوسطه به مطالعه و تحقیق در شهرستان اسدآباد، پایان‌نامه کارشناسی رشته کتابداری 1383.