علوم اجتماعی (شهروند هفده)

هویت ایرانی قبل و بعد از ظهور اسلام

ایران سرزمینی است که دارای تمدنی با قدمت حدود پنج هزار سال می رسد.در این سرزمین همواره اقوام مختلفی با فرهنگ های گوناگون زندگی کرده اند.به خاطر نقش و تاثیر برجسته اسلام تاریخ ایران را می توان به قبل و بعد از آن تقسیم نمود./هویت ایرانی قبل از ظهور اسلام ،هویتی دینی وآمیخته  بااساطیر است./باوجودیکه هویت ایرانی مبتنی بر دین زرتشت توحیدی بوده است اما به دلایلی در فرهنگ ایرانیان با اساطیر آمیخته شد.روایتی از این هویت را در شاهنامه حکیم ابولقاسم فردوسی می توان دید.اقوام مختلف ایرانی با آنکه هویت های اجتماعی متفاوتی داشته اند اما در عقاید و ارزش های آئین زرتشت (که با آموزه های اساطیری در آمیخته بود) هویت فرهنگی واحدی پیدا کردند.

با ورود اسلام به ایران عناصر توحیدی فرهنگ ایرانی با آن هماهنگ اما عناصر مشرکانه اساطیری هوست ایرانی با آن در تعارض قرار گرفت وایرانیان با پذیرش اسلام آن عناصر / مشرکانه را از عقاید و فرهنگ خود حذف/ و به تفسیری توحیدی تر از هویت خود دست یافتند.عقاید و ارزش های توحیدی اسلام ایران را به جهان اسلام ملحق ساخت و هویت ایرانی به صورت بخشی از هویت اجتماعی جهان اسلام در آمد.علاوه بر این عنصر دیگر هویت ایرانی زبان فارسی دری بود.این زبان از دیرباز به عنوان زبان سیاسی دربار ایران زبان رسمی مشترک اقوام مختلفی بود که در این سرزمین پهناور(ایران)زندگی می کردند.این زبان به دلیل مشارکت فعال ایرانیان در حیات فکری جهان اسلام از محدوده جغرافیای زبان سیاسی مشترکی اقوام ایرانی عبود کرد و به عنوان زبان دوم فرهنگی جهان اسلام مرزهای مختلف گسترده امپراطوری گورکانی و عثمانی را درنوردید.ودر مناطق مختلف جهان اسلام از هندوستان و تبت تا آسیای صغیر و شبه جزیره بالکان گسترش یافت.

گفتگو کنید:

۱-در باره نقش مولوی سعدی و حافظ در تعمیق و توسعه اسلام با بهره گیری از زبان فارسی

۲-درباره نقش مولوی سعدی و حافظ در تعمیق و غنای زبان فارسی با بهره گیری از مفاهیم و معارف دین اسلام

هویت ایرانی در رویارویی با فرهنگی غرب

حدود دوقرن از مواجهه ایرانیان با فرهنگ و جهان اجتماعی غرب می گذرد.در طی این مدت جهان غرب چه تاثیری در هویت ملی-اسلامی مان داشته است؟

قلمروهای مختلف جهان اسلام و از جمله ایران در طی تاریخ خود با هجومهای نظامی و سیاسی و تهاجم فرهنگی اقوام مختلفی مواجهه شده اند.جامعه و فرهنگ اسلامی در طی سده های مختلف خود مانند آنچه در جنگ های صلیبی گذشت به دفع مهاجمان پرداخت یا مانند آنچه در حمله مغول رخ داد فرهنگ مهاجمان را در درون خود متحول کرد .اما در قرن های اخیر تهاجم و برخورد جهان غرب با جهان اسلام تجربه جدیدی است که هنوز به پایان خود نرسیده است.

ظواهر تمدن غرب با پشتوانه قدرت سیاسی و نظامی غرب در نخستین رویارویی ها بخش هایی از ذهنیت مسلمانان را به خودباختگی  فرهنگی دچار ساخت و این امر سبب شد تا تصویری منفی که بیشتر تاریخ نگاران غربی و مستشران از هویت جامعه اسلامی القا می کردند در بین جوامع اسلامی و از جمله در جامعه ایران رواج پیدا کرد.هویت فرهنگی جامع اسلامی در این تصویر توحیدی و یا حتی اساطیری نیست بلکه هویتی سکولار و دنیوی است که ابعاد تاریخی و جغرافیایی آن محدود می گردد.این هویت در قالب عناوین قوم گرایانه و ناسیونالیستی، امت و (ملت)ملل اسلامی را به اقوام و نژادها وزبانهای مختلف نظیر ترک عرب و فارس تقسیم می کرد./که براساس فرهنگ واحد و حول محور توحید هویت می یابند بر اساس ویژگی های قومی نژادی یا زبانی مختلف به ترک عرب و فارس تقسیم می کرد /و فراتر از این با تقسیم بندی های دلخواه خود از پیشرفت جامعه و تاریخ به تحقیر این جوامع می پرداختند.متفکران ایرانی از دهه سی به بعد اثاری را در نقد رویکر تقلیدی به فرهنگ غرب و هویت های کاذبی که از این طریق ساخته می شد اثاری را با عناوینی نظیر غرب زدگی و بازگشت به خویشتن پدید اوردند و برخی (از اندیشمندان مسلمان ) دیگر کتابهایی را درباره خدمات متقابل اسلام و ایران و همچنین فطرت و خویشتن الهی انسان تدوین نمودند.

امام خمینی (ره) نیز با نوشت کتاب ولایت فقیه,حکومت اسلامی و سخنرانی های متعددی و علاوه بر این با رهبری و هدایت اندیشمندان و توده مردم زمینه های فرهنگی و سیاسی این بازگشت اصیل اسلامی را فراهم نمودند.شکل گیری انقلاب اسلامی نتیجه این تلاش ها وبازگشت به ارزش های اصیل اسلامی بود.البته موانع خارجی تنها موانع جلوگیری از بازگشت به منابع اصیل ملی ودینی نبود بلکه حکومت های جائر و فاصله گیری از منابع اصیل و پویای هویتی خود نیز از جمله این موانع بودند که در شعار بازگشت به خویشتن مورد توجه قرار گرفتند.

هویت ایرانی وانقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی ایران چه ارتباطی با هویت جامعه ایرانی دارد؟و چه تاثیری در احیای هویت جهان اسلام داشته است؟

از زمان شکل گیری انقلاب اسلامی به ویزه در طی سال های اخیر شما شاهد بیداری بخش هایی از جهان اسلام هستید و هر بار از خبرهایی درباره یک فعالیت سیاسی فرهنگی در این جهت مطلع می شوید.اعتراض به حاکمان مستبد مقابه با تصویب یک قانون ضد شرع یا تصویب یک قانون شرعی تاسیس یک مسجد یا نهاد فرهنگی اسلامی و .... به نظر شما چرا این فعالیت ها در حال افزایش هستند؟نقش انقلاب اسلامی و روش های انرا در این راستا بیان کنید؟

انقلاب اسلامی ایران حاصل مقاومت (بازگشت )هویت اسلامی جامعه ایران (بازگشت به هویت اسلامی) و مقاومت در برابر هجوم فرهنگی سیاسی و نظامی و اقتصادی غرب بود که به سبب خودباختگی (برخی)نخبگان(روشنفکران)ورجال سیاسی به مدت یک سده ادامه داشت.بازگشت ایران به خویشتن اسلامی بازگشت به یک خویشتن صرفا تاریخی(صرفا یک بازگشت تاریخی و جغرافیایی و یا قومی که با اندیشه های دنیوی غربی تفسیر می شد/ نبود,بلکه بازگشت به خویشتن الهی و توحیدی خویش بود.

جامعه مسلمان ایران به رهبری امام خمینی و با استفاده از آموزه های قران و اهل بیت علیهم السلام با بازگشت به سرچشمه های اصیل تر هویت اسلامی تاریخ و جغرافیا و قومیت خود را در ذیل آسمان معنوی توحید قرار داد و به این ترتیب از مرزهای جامعه ایمانی خود در برابر جهانی که در مقابل او صف کشیده بود دفاع نموده و انقلاب اسلامی را محقق نمود و تا کنون نیز در عرصه های مختلف از جمله هشت سال دفاع مقدس مقاومت نموده است.انقلاب اسلامی ایران موجب شد تا اسلام به عنوان عنصر و شاخص محوری هویت ایرانی تبدیل شود و هویتی که می رفت در درون تجدد غربی جذب و هضم شود را به جایگاه شایسته بازگرداند جامعه انقلابی و مسلمان ایران با بازگشت به هویت اسلامی خود.به صورت قلب تپنده بیداری اسلامی در آمد و (جهان)جوامع مسلمان اینک با الهام از انقلاب اسلامی ایران هویت خود را بیرون از تصاویری که دنیای غرب برای آن الق می کرد جستجو می کند و با بازگشت به خویشتن اسلامی به عنوان الگویی برای سایر جوامع مسلمان و با گسترش و جهانی شدن این بیداری جهان اجتماعی اسلام به عنوان یک قطب فرهنگی تعیین کننده ظاهر می گردد

اکنون/حیات معنوی/ فرهنگی متعالی اسلام علاوه بر جوامع مسلمان افق های جدیدی را بر/روی /اندیشمندان جهان غرب نی/گسترده/ گشوده است و نظریه پردازان غربی را که طی قرن بیستم سکولاریزم و دنیوی شدن را به عنوان سرنوشت مشتکر وحتمی بشریت می دانستند به تامل و بازبینی نظارب پیشین خود فراخوانده است.تا آنان نیز به خویشتن و فطرت الهی خود باز گردند

توضیحات فعالیت:

توضیحات و نقد: .فعالیت پایانی باید عامل تعمیق کل درس باشد لذا باید مرتبط ترین فعالیت طراحی و ارائه شود اما فعالیت مذکور فرعی است.

فعالیت اصلی و مرتبط تر (فعالیت جایگزین)

با توجه به شناختی که از عناصر هویتی ایران در طی ادوار مختلف به ویژه تاریخ معاصر ایران دارید و به کمک معلمتان نقش و تاثیر انقلاب اسلامی را بر تحولات هویت ایرانی بیان کنید.با استفاده از کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران و سایر منابع این تاثیرات را توضیح دهید؟

و در صورت لزوم:

به نظر شما  چرا نقلاب اسلامی به مقوله حجاب توجه و اهمیت خاصی دارد؟و چرا غربیها نیز برای تغییر این نماد تلاش می کنند؟

نقد:

1-مبنای 5 هزار سال قدمت چیست ؟اگر یه شاخص عمده یعنی تشکیل حکومت و شهر نشینی را ملاک قرار دهیم می شود سه هزا و پانصد سال و یعنی از زمان دیا اکو اما اگر حاکمیت دوره ایلامی را مبنا قرار دهیم می رود تا 5 هزار ساد و اگر جیرفت مبنا باشد تا 7 هزار سال هم می رود

-پاراگراف آخر بی مقدمه است .مقدمه آن به طور طبیعی مواجه مقدرانه ایرانیان از فرهنگ غرب است .

متااسفانه ظواهر تمدن غرب و القا مستشقران در تضعیف فرهنگ خودی موجب خودباختگی برخی از نخبگان از جمله در جامعه ما شد.اما به مرور برخی از اندیشمندان به این خود بیگانگی واکنش نشان دادند و در جهت بیداری و ...آثاری را منتشر کردند.هویت ایرانی در رویارویی با فرهنگ غرب فقط یک مواجهه آن هم هویت ایرانی اسلامی بیان شده است.باید حداقل بیان مشد که :البته برخی از نخبگان ایرانی با تاثیر پذیری از فرهنگ غرب هویت ایرانی رال در قالبی ملی گرایانه دنبال کردند و...

-انقلاب اسلامی به حجاب محدود شده است.چرا حجاب اینقدر برجسته شده اس؟نقش سینما انرژی هسته ای بازخوانی و باز اندیشی نظریات علوم انسانی-گرایش جوانان به هویت اسلامی –پویایی مساجد-عزت ایرانی در سطح جهان(حق طلبی و...)-عدم وابستگی –حفظ میراث ایرانی-پرهیز از افراط گری و ملی گرایی-

-در تمام فعالیتها(حداکثر جز در فصل اول) مفاهیم نمونه حذف شود.چون فقط جهت راهنمایی است.و درضمن دانش اموزان را از رسیدن به آن محروم می کند.

 گروه علوم اجتماعی منطقه 12 محمد تقی عینی زاده